با عرض سلام.وخسته نباشید.من حدود 9 ماه هست که کیست مویی دارم. الان حدود 3 هفته هست که درد و تورم بیشتری احساس میکنم در موقع نشستن و لمس کردن اون ناحیه.قبل از این توی این مدت 9 ماه زیاد احساس درد نداشتم. بخاطر شرایط کاری حاضر نیستم عمل جراحی انجام بدم.ممنون میشم راهنمایی کنید که ایا از راه طب سنتی میتونم درمان قطعی انجام بدم.
حمید

سلام و عرض ادب خدمت شما و سپاس فراوان بخاطر سایت و مطالب عالیتون من قصد دارم خودم جهت درمان واریکوسل اقدام به انداختن زالو بکنم ولی هرچی تحقیق کردم نفهمیدم زالو رو باید دقیقا کجا بندازی . سوالم اینه که ایا زالو باید روی کیسه بیضه و کنار رگ واریسی انداخته بشه یا اینکه پایین کیسه بیضه و بین مقعد و بیضه انداخته بشه؟
علیرضا

سلام آقای دکتر مطلب شما را خواندم خدا خیرتان دهد نوزاد دخترم 14روزشه دیشب برا اولین بار شیاف کرچک امتحان کردم چند دقه بعدش شکمش با صدای زیادی کار کرد و آروم آروم شد چندتا سوال برا نوزاد زیر یک ماه من این روش زود نیست؟ براش ضرری نداشته باشه؟ بعد از چند شب استفاده کامل خوب میشه یا هردفعه باید استفاده بشه این روش؟ به این کار عادت نکنه؟قبلش دفع مدفوع داشت ولی قبل از دل پیچه به همراه گاز معده ولی الان ک دل پیچه گرفته بی صدا
عابدی

سلام.ببخشید من دوباره یک سوال دارم پیاز درمانی برای این ویروس HPVهم موثره؟ممنونم.
سهیلا

سلام من ۳ ماهه باردارم،درد شدید معده باخوردن هر غذا ومیوه ای دارم حتی آب هم که میخورم،درد دارم.عرق زنیان میخورم تاحدودی بهتر شدم،ولی افت فشار دارم وهمینطور حرارت کبد وخلط سودا،چی میتونم به خاطر درد معده وافت فشار بخورم،عرق شیرین بیان میتونم بخورم؟
مرضیه

سلام، در مورد برگ سنا عطاری ها میگن مکی و غیر مکی نداره، و همچنین در مورد سعد هندی، واقعا اینکه مکی باشه یا نه و هندی باشه یا نه مهم هست؟
نسیم

مشکل من لاغری هست و سینوزیت باید چندمدت استفاده کنم
محیا

سلام بچه پنج ماه ای دارم که از دوماهه گی دیگه شیر خودمو در بیداری نخورد. باید با بد بختی بخوابونمش بعد در خواب عمیق بهش شیر بدم، تا حالا نه پستانک ونه شیشه ندادم بهش. همش از گرسنگی گریه میکنه تا وقتی که به خواب بره. تو روخدا راهنمایی کنید من چکار کنم دوباره شیر بخوره در بیداری. تحملم تموم شده.
م

سلام. من هرسال حجامت عام را انجام میدهم. امسال بهار نرفتم، تابستان می توانم حجامت برم؟
محمد

سلام من 36ساله هستم و دو فرزند دارم چند ماه پیش با آزمایش چکار مشخص شد که به ویروس HPV دچار شدم البته بافتهای رحم فعلا تغییری نکردند و دکتر گفت که باید سال بعد هم تست بدم و سیستم ایمنی بدنم باید تقویت بشه.در حال حاضر قصد بارداری مجدد دارم آیا وجود این ویروس منعی برای بچه دار شدن نداره؟ممنونم اگر جواب بدهید.
سهیلا
طبّ سنّتی، مبانی نظری و کلّیات
درسنامه مزاج شناسی- مقاله نخست؛ مفاهیم بنیادین مزاج شناسی
تعداد: 2 میانگین: 5
[تعداد بازدید : 21246]

[نسخه چاپی]

بسم الله الرّحمن الرّحیم

وصلّی الله علی محمّد و آله الطّاهرین و لعنه الله علی اعدایهم اجمعین

 


درسنامه مزاج شناسی- مقاله نخست

مفاهیم بنیادین مزاج شناسی


 

مقدمه


کلمه مزاج برای ما نام آشنایی است. افرادی که زود عصبانی می شوند را تند یا آتشین مزاج و افراد دیر جوش و کم حرف و غیر فعال را سرد مزاج می نامند. حقیقتا معنی مزاج چیست؟ چگونه می توانیم مزاج خود یا به تعبیری درست تر طبیعت بدن خود را بشناسیم؟


اختلاف طبایع افراد همیشه معمولا مورد کنجکاوی و سؤال بوده است. در یک روز پائیزی به مردمی که در خیابان درحال حرکتند دقت کنید؛ عدّه ای با پالتو و شال و کلاه، تعدادی با یک ژاکت معمولی و تعدادی فقط با یک پیراهن بیرون آمده اند، این ها چه تفاوتی دارند؟ عدّه ای خیلی زود چاق می شوند و عده ای با وجود پرخوری، همچنان اندام متناسبی دارند؛ بعضی خوابی سبک و طولانی دارند و برخی، خوابی سنگین و طولانی؛ بعضی ها خیلی تند و تیز هستند و بلند و سریع تکلم می کنند در حالی که عدّه ای خیلی آرام و منقطع و با تأنی حرف می زنند؛ برخی افراد با خوردن یک خیار دل درد می گیرند و به قول معروف سردیشان می شود در حالی که بعضی ها با خوردن مقدار زیادی خیار هم هیچ واکنشی نشان نمی دهند.

 

نکته مهم این است که معاینات بالینی و بررسی های آزمایشگاهی این افراد، معمولا طبیعی است؛ پس اختلاف این افراد در کجاست؟


از این دست نکات که طبّ جدید توان پاسخگویی به آنها را ندارد در زندگی ما بسیار دیده می شوند. مثلا چرا کلّه پزی ها و هلیم فروشی ها در زمستان پررونقند و در فصول گرم، مشتری زیادی ندارند؟ اگر شما یک پزشک درجه یک در طبّ جدید باشید و با تمام وجود، مخالف طبّ سنّتی، باز هم آبدوغ خیار را در تابستان ها نوش جان می کنید و در زمستان ها سراغش را هم نمی گیرید. به راستی چرا؟ اگر قرار به این است که قضاوت در مورد غذاها بر اساس پروتئین و چربی و کربوهیدرات و ریزمغذی های آنها انجام شود، چه فرقی می کند که آبدوغ خیار در تابستان مصرف شود یا زمستان؟


جواب این سؤالها را باید در طب سنتی و در بحث طبایع یا مزاج ها جستجو کرد. خلاصه این جواب ها این است که طبیعت ما انسان ها با هم تفاوت دارد و اگر بخواهیم سبک زندگی سالم و روش دستیابی به سلامت واقعی را تجربه نماییم، باید به جسم و روان آدمی از دیدگاه طب اخلاطی یا طب مزاج محور نگاه کنیم.


زندگی انسانی، پرواز با بال قواعد و نظام دقیق طراحی شده توسط حضرت باری تعالی است که سختی و خشونت در آن راه ندارد، ناکامی و ناکارآمدی در آن رسوخ نمی کند، همه چیز، هم گام، هم زبان، همراه، هم آوا و هم سوی حرکت بشر می شود و مسیر تکامل را به روی انسان باز می کند.


از جمله قانونمندی های حاکم بر نظام هستی، طراحی خلقت بر اساس مزاج هاست. خداوند تبارک و تعالی، آسمان ها و زمین و مخلوقات مابین آن ها(سیارات، کائنات، نباتات، حیوانات، جن و انس و ...)، پندارها، گفتارها، رفتارها و ... و مجموعه پدیده های اخلاقی را دارای مزاج و سرشت آفریده است.


علم مزاج شناسی نگاهی جامع به نظام هستی دارد و فهم آن، زندگی را زیبا و سازگار با طبیعت می سازد و در پرتوی این سازگاری، سلامت و آرامش حاصل می شود.


عنصر( ركن، اسطقسّ)


بنابر نظر طبّ سنّتي ايران كه مورد تأييد طبّ اسلامي و تقريبا تمامي مكاتب طبّي قديم مي باشد؛ تمام هستي از تركيب 4 عنصر(ركن، اسطقسّ) به نام خاك، آب، هوا(باد) و آتش تشكيل شده است. عناصر، اجسامي هستند ساده و غير قابل تجزيه به جزءهاي كوچكتر كه همه هستي از تركيب آنها به وجود آمده است. 


قوا یا کیفیات اوّليه عناصر


عناصر و هرچه كه از تركيب آنها حاصل مي شود؛ داراي 4 (و در واقع، دو زوج)  كيفيت يا قوّه هستند: حرارت و برودت(گرمي و سردي) و رطوبت و يبوست(تري و خشكي).


عناصر(ارکان، اسطقسّات) اربعه


تذكّر مهم: مفهوم عنصري خاك، آب، هوا و آتش، با آن چه كه در زندگي عادّي از آنها مي شناسيم؛ متفاوت است. در واقع، خاك، آب، هوا و آتشي كه ما مي بينيم، از تظاهرات و جلوه هاي خاك، آب، هوا و آتش عنصري هستند وگرنه مثلا در خاك يا زمين، تركيبي از عناصر خاكي، آبي، هوايي و آتشي موجود است. انتقادی که معمولا از سوی مخالفین مطرح می شود که «عنصر غیرقابل تجزیه است ولی آب و باد و خاک و آتش مرکّب و غیربسیط هستند» ناشی از عدم درک صحیح از تعریف عنصر و فرق نگذاشتن بین آب و آتش و باد و خاک مرکّب این دنیایی با آب و آتش و باد و خاک عنصری است.


1-  خاك: سنگين مطلق است و در مركز ساير عناصر قرار مي گيرد و ديگر عناصر به سوي او حركت مي كنند(قانون جاذبه). ثابت و ساكن است و پايداري ديگر عناصر به اوست. در موجودات، باعث به هم پيوستگي، پايداري و حفظ شكل است. طبع آن سرد و خشك است.


2-  آب: سنگين نسبي است و اطراف خاك را فرا مي گيرد. هر شكلي را به آساني مي پذيرد و به آساني نيز از دست مي دهد. به ديگر عناصر قابليت شكل گيري مي دهد. در موجودات، باعث نرمي، همواري و شكل پذيري مي شود. طبع آن سرد و تر است.


نكته: اجسام مرطوب، زود مي گيرند و زود هم از دست مي دهند ولي اجسام خشك، دير مي پذيرند و دير از دست مي دهند. اگر خشك و تر به هم بياميزند؛ خشك از تر، نرمي و آسان شكل گرفتن را مي گيرد و تر از خشك، قوام و حفظ هيأت را.


3-  هوا: سبك نسبي است و اطراف آب را گرفته است. با عناصر ديگر مي آميزد و باعث تخلخل و سبكي و گشادگي آنها مي شود. در موجودات، نرمي، سبكي و سهولت بلند شدن را سبب مي شود. از آب فرمانبردارتر است. طبع آن گرم و تر است.


4-  آتش: سبك مطلق است و بالاتر از ساير عناصر قـرار مي گيرد. باعث مي شود هوا به دو عنصر سرد نفوذ كند؛ سردي آنها را بشكند و آنها را از عنصر به مزاج تبديل كند. در موجودات، پختن، نرم كردن و آميختن را باعث مي شود. طبع آن گرم و خشك است.


نكته: در موجودات زنده، آب و خاك كه سنگين ترند؛ بيشتر در پيدايش اندامها و حفظ ثبات آنها دخيلند امّا آتش و هوا اوّلا در پيدايش ارواح و روانها دخيلند و درثاني، حركت و جنبش( هم در ارواح و هم در اندامها) را سبب مي شوند.


4 عنصر (رکن یا اسطقس)

خاک

آب

هوا

آتش

قوا(کیفیت های) اولیه

سرد و خشک

سرد و تر

گرم و تر

گرم و خشک

قوای اولیه 4 عنصر تشکیل دهنده جهان مادی (و از جمله بدن انسان)

نحوه اثر عناصر بر هم


در برخورد اركان با يكديگر، اگر يك ركن بر ديگري اثر كند و به طور كامل بر آن غلبه نمايد و آن را جزيي از خود نمايد؛ به اين صورت غالب جديد، كائن و به پديد آمدن آن كون مي گويند. به ركني كه مغلوب شده است نيز فاسد و به اين رخداد، فساد اطلاق مي شود. امّا اگر اركان، توانايي غلبه بر يكديگر را نداشته و طبيعت ميانه اي را به وجود آورند، به اين عمل، استحاله گفته مي شود. كيفيّت جديد حاصل شده؛ طبع يا مزاج ناميده مي شود. مزاج یا طبع را نباید با خلط یا رکن اشتباه کنید، مزاج، جسم نیست؛ بلکه کیفیت( گرمی، سردی، خشکی، و تری) است.


مزاج یا طبع


چنان كه گفته شد؛ مزاج، كيفيتي است كه از واكنش متقابل دو يا چند عنصر حاصل مي شود؛ به عبارت ديگر، از واكنش متقابل اجزاي ريز موادّ متضادّ با يكديگر، كيفيت همگوني حاصل مي شود كه به آن مزاج مي گوييم. براي مثال اگر آب و خاك با نسبتي مساوي به هم بياميزند؛ مادّه حاصله مزاج سردي خواهد داشت امّا از نظر تري و خشكي به تعادل نزديك است. چون تمام خلقت از اين 4 ركن آفريده شده است؛ تمام حقايق مادّي و معنوي داراي مزاج خواهند بود.


هرچیزی مزاجی دارد


درآمد


استمرار بهره مندی انسان ها از پرتو انرژی ماه و خورشید (نیّرین) مزاجی را پدید می آورد که آن را مزاج فصل و مزاج موقعیت جغرافیایی می نامند و انسان ها باید آداب تغذیه و زندگی خود را با آن هماهنگ نمایند. علاوه بر پرتو نیّرین، سیارات دیگری نیز هستند که دَوَران و چرخش آن ها متفاوت است (چرخشی کمتر از یک سال تا گردشی بیش از سی سال)، از این جهت گاهی پرتو ستاره و یا سیاره ای با سیاره دیگر تلاقی کرده و هم زمان می شود. این هم زمانی موجب تابش عنصری جدید می گردد که می تواند تغییراتی مثبت و یا منفی در کیفیت مزاج مخلوقات کره زمین اعم از حیوانات و انسانها و گیاهان پدید آورد که برآیند اثر مثبت و منفی این سیارات در ساعتی خاص بر کره زمین را ساعت سعد و یا ساعت نحس می نامند. 


از دیدگاه مزاج شناسی، پرتو سیارات و کائنات می تواند در فیزیک عناصر و اشیاء اثر بگذارد و ماهیت آن ها را دگرگون سازد؛ از این رو تشخیص مزاج زمان و مکان را برای انجام افعال گوناگون ضروری می پندارند. زمان شناسی(کورنولوژی) علمی است که ضرورت توجه به این پرتو ها را توصیف می نماید. شادابی افراد در فصل بهار و پر انرژی شدن افراد در ایام سیزده و چهاردهم ماه قمری، ناشی از این پرتو است، که افزایش آن گاهی موجب بروز رفتارهای ناهنجار مانند دعواها، تصادفات، خودکشی ها و جرایم جنون آمیز می گردد.


مزاج زمانهای شبانه روز


در مجموع، شب نسبت به روز سردتر و مرطوب تر است.


 صبح: مزاج گرم وتر- بهاری.

ظهر: گرم وخشک- تابستانی.

عصر: سرد وخشک- پاییزی.

شب: سرد وتر – زمستانی.


مزاج فصلها


بهار، گرم و تر؛ تابستان، گرم و خشك؛ پاييز، سرد و خشك و زمستان، سرد و تر است.


 تذكر: فصل طبي به لحاظ زماني، كاملا منطبق بر فصل نجومي نيست. مثلا در بیساری از مناطق کشور ما، عملا از نیمه اسفندماه، بهار طبّی شروع می شود.

 

فصل

بهار

تابستان

پائیز

زمستان

مزاج

گرم و تر

گرم و خشک

سرد و خشك

سرد و تر

مزاج فصلهاي مختلف

 

مزاج مكانها


مكانهاي مختلف، تاثيرات متفاوتي در مزاج افراد مي گذارند. این تفاوت ها تحت تاثیر عوامل مختلفی مانند میزان و نحوه بهره از آفتاب و ماه، نوع خاک و گیاهان و حیواناتی که غذای مردم را تشکیل می دهند، نوع آب و هوا و ... ایجاد می شوند. توجه به حالات مردم نواحي مختلف، تفاوت مزاج مكانها را آشكار مي سازد؛ براي مثال مردم اروپّا بيشتر اهل قانون، سياست و اقتصاد هستند(مزاج سردتر) و مردم آسيا( به ويژه خاورميانه) تا حدّي قانون گريز و اهل شعر و عشق و عرفان(طبع گرمتر).


مناطق کوهستانی: معمولا سرد وخشک هستند.

مناطق بیابانی: معمولا گرم و خشک هستند.

مناطق کنار دریا: معمولا سرد وتر هستند.


اگر كوه در جنوب منطقه باشد، معمولا مزاج منطقه را سرد و اگر كوه در شمال باشد، مزاج منطقه را گرم می کند. هرگاه دريا در جنوب باشد، مزاج ناحيه گرم و اگر دريا در شمال باشد مزاج آن سرد می شود.


اقاليم سبعه


حكما هر نيمكره(شمالی و جنوبی) زمین را با تقسيم بندي حدود 13 درجه، به هفت اقليم تقسيم بندي مي كردند و آنها را اقاليم سبعه مي ناميدند. اقليم اول در اطراف استوا است كه حرارت و رطوبت در حداكثر خود است. هرچه از اقليم اول دور مي شويم از حرارت كاسته مي شود. اقليم 4 در وسط اقاليم گرم و سرد قرار دارد و مزاجی معتدل دارد که این اعتدال برای توسعه و رشد قوای ذهنی و روانی ضروری می باشد. نوابغ و حکمای بزرگ معمولاً در اقلیم چهار پرورش یافته اند و می یابند. اقليم هفت كه همان قطب است سرد و خشک مي باشد.


مزاج گياهان


در گیاهان وجود عناصر چهار گانه و مزاج های حاصل از آنها به وضوح قابل درک است:


- گیاهانی که خوردن آنها تنها موجب ایجاد گرمی در بدن می شود معمولا طبعی گرم و تر دارند.


- گیاهانی که خوردن و حتی لمس آنها موجب گرمی و تشنگی فوری شده، یا با تکرار مصرف آنها در بدن ایجاد خارش وسوزش می شود، مزاج گرم وخشک دارند.


- گیاهانی که موجب دفع حرارت بدن شده، تشنگی را فرو می نشانند و تکرار مصرف آن ها باعث کاهش انرژی می گردد سرد و تر هستند.


- گیاهانی که از گرمی بدن می کاهند اما تشنگی را برطرف نمی کنند و با تکرار مصرف آنها در بدن ایجاد خشکی و لاغری می شود، سرد و خشک هستند.


مزاج تک تک گیاهان به تفکیک و با جزئیات در بحث مفردات دارویی طبّ سنّتی، ذکر می شود. براي مثال، گردو و خرما، گرم و خشك؛ گلابي و خربزه، گرم و تر؛ گوجه سبز و انار ترش، سرد و خشك؛ و هندوانه و خيار، سرد و ترند.


تفاوت طعم، عطر، تندي و ... گياهان مختلف در مناطق گوناگون و با روشهاي نگهداري متفاوت نيز به همين دليل است.


مزاج حيوانات


تفاوت در رفتار حیوانات و حتّی تفاوت در آثار تغذیه ای شیر و گوشت آنها ناشی از اختلاف مزاجشان است. معمولا در حیوانات، یکی از ارکان، غلبه واضحی دارد و لذا حیوان، تک رفتار است مثلا درنده هیچ گاه نمی تواند خوی درندگی اش را کنار بگذارد و از سر مسالمت با چهارپایان درآید و این، بر خلاف انسان است که به دلیل تنوع مزاجی اش می تواند انواع رفتارها را بروز دهد.


مثلاً گرگ، مزاجی گرم وخشک دارد و عنصر آتش در آن برتری دارد؛ سگ از سودا آفریده شده و عنصر خاکی در آن برتری دارد؛ شیر که حیوان شجاع و درنده ای است از خون غالب آفریده شده است و اگر چنین نباشد که اصلا شیر نیست و نمی تواند تمام خصوصیات یک شیر را داشته باشد؛ مورچه از جنس سودا، زنبور از جنس صفرا و الاغ از جنس بلغم است.


گوشت شتر، گرم و خشك؛ گوشت گاو، سرد و خشك؛ گوشت گوسفند، گرم و تر و گوشت ماهي، سرد و تر است.


مزاج جمادات


اشیاء، مواد و مصالح معدنی نیز دارای چنین ویژگی هایی هستند. مثلا گچ، دارای مزاج سرد و تر است؛ از این جهت، کسانی که در مناطق مرطوب زندگی می کنند نباید برای پوشش جداره داخلی محل سکونت خود از گچ استفاده کنند چون این ماده معدنی موجب جلب رطوبت بیشتر شده ساکنان را مستعد بیماری های سرد مانند روماتیسم و پا درد می کند. در این موقعیت های جغرافیایی باید از پوشش چوبی استفاده نمود.


طبع سرد گچ به راحتی قابل تشخیص است. شما اگر مدتی نسبتا طولانی به یک دیوار گچی تکیه دهید(به ویژه اگر خودتان هم طبع سردی داشته باشید)؛ دچار رخوت، خواب آلودگی و دردهای استخوانی خواهید شد.


بر خلاف گچ، طبع كاهگل گرم است و دیدن و تماس و بوییدنش ایجاد نشاط و شادابی می کند. قدیمی ترها یادشان هست که وقتی دم دمای غروب، مادربزرگ ها بر روی دیوارهای کاهگلی خانه هایشان آب می پاشیدند، چه بوی خوشی برمی خاست و چه فرح و نشاطی در انسان ایجاد می شد.


مزاج غذاها


غذاي انسان منحصر در خوردني ها و نوشيدني ها نيست:


الف: غذاهاي ديداري: هر منظره ای که می بینیم دارای طبعی است و اثری متفاوت بر روی انسان می گذارد. دیدن بعضی صحنه ها انسان را دچار گرما و هیجان و شور می کند و بعضی صحنه ها، سردی و افسردگی و پژمردگی را به دنبال دارند.


ازجمله این موارد، تاثیرات واضح و شناخته شده رنگ هاست.


آبي و سبز، رنگهاي متعادل( با گرايش بيشتر سبز به گرما و گرایش بیشتر آبی به سمت سرما)؛ زرد و قرمز، رنگهاي گرم؛ و سفيد و سياه، رنگهاي سرد هستند.


مثلا رنگ قرمز، طبعی گرم و مرطوب دارد و جالب اینجاست که خوردن بسیاری از گیاهان قرمز رنگ(عنّاب، انار، زرشک، زعفران و ...) در پاکی خون اثرگذار بوده و باعث ساخته شدن خون جدید می شود.(خون در اخلاط انسانی معادل هوا در ارکان است و طبعی گرم و تر دارد.) نکته جالب تر این که حتّی دیدن رنگ های قرمز هم در خونسازی موثر است.


مبحث رنگ شناسی در علوم جدید نیز پذیرفته شده در تدابیر درمانی مورد استفاده قرار می گیرد.


ب: غذاهاي شنيداري: تمام اصواتی که انسان می شنود، دارای اثر بر روی مزاج او هستند. شنیدن تنها چند کلمه عاشقانه وجود انسان را مملو از گرما می کند و شنیدن جملات حاکی از تنفّر، او را سرد و کسل می کند. مجموعه كلمات محبّت آميز و اميدآفرين، انسان را گرم مي كنند و فحش ها و ناسزاها، او را به سردي مي كشانند.


ج: غذاهاي استشمامي: بوهاي لطيف، سوزاننده، شيرين و اكثر بوهاي خوش، طبع گرمي دارند امّا بوي عفونت، نا، كپك، ترشا و برخي از بوهاي خوش( مثل بوي كافور) طبع سردي دارند. به همین نسبت هم این بوها روی انسان و بیماری های او تاثیرگزارند. مثلا کسی که در یک روز گرم تابستانی در یک واگن شلوغ مترو درحال عرق ریختن است، با استشمام بوی تند عطر یک همشهری دچار کلافگی می شود امّا همین بو در یک روز سرد زمستانی موجب آرامش و نشاط است. یکی از راه های مهم درمان افسردگی(که ناشی از سردی است) توصیه به بیمار برای استعمال بوهای خوش و گرم است.


د: غذاهاي رفتاري: رفتارها ناشی از پندار انسانند، وهر پنداری نشأت گرفته از گرمی و یا سردی روان است. معمولا انسان گرم مزاج دارای پنداری مثبت و اندیشه های کارساز و روحی مقاوم و پابرجاست و انسان سرد مزاج دارای پنداری منفی و روحیه ای ضعیف و مأیوس است که موجبات تزلزل در کار و تلاش را فراهم می نماید.


کبر، حسد، حرص و آز و کینه و بخل، جلوه هایی از پندارهای سرد؛ و تواضع، مهر، بخشش، سخاوت و همنوع دوستی جلوه هایی از پندار گرم هستند. جالب اینجاست که مثلا بخل و ترس كه رفتارهاي سرد هستند، معمولا با هم و در یک انسان ديده مي شوند و شجاعت و سخاوت، با هم.


هـ: غذاهاي لمسي: پشم، با تماس با پوست انسان، طبع او را گرم مي كند و پنبه، خنك. شب ادراری یک بیماری ناشی از سردی کمر است، بسیاری از کودکان اگر شبها روی تشک پشمی بخوابند کمتر دچار این مشکل می شوند درحالی که اگر روی تشک پنبه ای بخوابند، مشکلشان تشدید می شود.


سایر چیزهایی که با بدن ما در تماسند هم دارای مزاج خاص خود هستند و با بدن ما تعامل می کنند. تعامل یک لباس نخی طبیعی با بدن ما، یک تعامل سازنده است اما الیاف مصنوعی، هیچ گاه از سر سازگاری با بدن ما درنخواهند آمد و زمینه را برای خیلی از بیماری ها فراهم می کنند.


و: خوردني ها و نوشيدني ها: مزه هاي گرم، به ترتيب(از قوی به ضعیف) عبارتند از تندي، تلخي، شوري و شيريني كه اين مزه آخر به تعادل بسيار نزديك است. تـرتيب مزه هاي سرد نيز گس، قابض، ترش و بي مزه است. چربي مزه اي متعادل است.


شیرین : گرم و تر.

تلخی، شوری و تندی: گرم وخشک.

ترشی: سرد وخشک.

بی مزه و گس: سرد و تر.


تذکّر بسیار مهم


خواصی که برای عناصر چهارگانه و مزاج های حاصله از ترکیب آنها ذکر شد؛  در حالت طبيعي مورد انتظارند امّا در صورت غلبه ركن پنجم يعني ركن يا عنصر معنوي بر آنها، هر رفتار خرق عادتي ممكن است مشاهده شود.( شفاي بيمار با خوردن تربت حضرت سيدالشّهداء عليه السّلام، آثار درماني آب نيسان، بَرد و سلام شدن آتش بر حضرت ابراهيم عليه السّلام، ...)


این مفهوم از اختصاصات طبّ اسلامی نسبت به طبّ سنّتی است که مفاهیم مزاج شناسی را بسیار وسیع و گسترده و قضاوت در مورد آنها را دقیق و موشکافانه می سازد.


برای مثال، یک بحث برجسته در طبّ اسلامی، مفهوم غذای حلال و طیّب، در برابر غذای حرام و شبهه ناک و خبیث است که تمام مفاهیم تغذیه ای را تحت تاثیر خود قرار می دهد و انواع تغییرات و تفاوت های مزاجی را در افراد باعث می شود.


 درواقع، از دیدگاه طب اسلامی، مزاج، بر آیند اثر مجموعه عناصر و ارکان مادی و معنوی در یک موجود است. برای مثال طبع غذایی که توسط یک انسان صالح و با مواد اولیه طیب و حلال تولید می شود و خلطی که از آن در بدن به وجود می آید، در شرایطی کاملا مساوی، با طبع و خلط حاصله از غذایی که توسط یک شخص ناصالح و از مواد اولیه غیر طیب و غیرحلال تولید می شود، حتما و حتما متفاوت است.


به جهت گستردگی این بحث، تنها به این تذکر بسنده می کنیم امّا تاکید می کنیم که طبابت صحیح و مؤثر، بدون احاطه بر این مفاهیم، ابتر خواهد ماند و لذاست که نیاز واقعی بشر، حکمت است نه طب.


***********************************************************

 

در نگارش این مقاله کمک گرفته ام از:


 

1- قانون ابن سینا.

2- سلامتی و مکاتب مختلف پزشکی؛ دکتر محسن ناصری.

3- یادداشت ها و جزوات دوره آموزشی موسّسه تحقیقات حجامت ایران.

4- TIM.IR

5- HAKIMABBAS.IR 

6- TABIB-KHORASAN.IR

7- RAVAZADEH.COM

8- برخی مصاحبه ها و تالیفات دکتر انوشیروانی، دکتر افراسیابیان و دکتر کردافشار.

9- سخنرانی های مزاج شناسی استاد خیراندیش.

10- تغذیه در طب ایرانی،اسلامی؛ دکتر غلامرضا کردافشاری؛ انتشارات نسل نیکان، چاپ سی و دوّم.

11- tandorostan.org



نظرات
  از مطالب بسیار ارزنده شما متشکریم مزاجم سرد وتر بود بعلت مشکلی به طب سنتی مراجعه کردم و عرق رازیانه و بادرنجبویه تجویز کرد بعد از مدتی بشدت گرمایی شدم چکار کنم؟
ارسال کننده نظر : مهری      تاریخ ارسال نظر : ۵ بهمن ۱۳۹۳
  

سلام. قطع کنید و مدتی عرق کاسنی استفاده کنید.


ارسال کننده نظر : مدیر وب سایت      تاریخ ارسال پاسخ : ۵ بهمن ۱۳۹۳



  با سلام و خدا قوت ایا راهی برای درمان دیابت نوع یک در طب سنتی هست لطفا راهنمایی کنید با تشکر
ارسال کننده نظر : ali      تاریخ ارسال نظر : ۱۸ آبان ۱۳۹۳
  

سلام. بله اگرچه کمی سخت است.


ارسال کننده نظر : مدیر وب سایت      تاریخ ارسال پاسخ : ۱۹ آبان ۱۳۹۳



  سلام میشه بیشتر راجع به طبع حیوانات مطلب بگذارید مثلا موش چون خیلی به این مطلب نیاز دارم
ارسال کننده نظر : @@@@      تاریخ ارسال نظر : ۶ شهريور ۱۳۹۳


  سلام.فکر کنم سهیلا خانم فکر میکنن کلمه "برد و سلام"باید بشه سرد وسلام!بهتره به خوی قرآن نگاه کنن.

ارسال کننده نظر : محمد      تاریخ ارسال نظر : ۲۷ مرداد ۱۳۹۳


  سلام مجددد اقای دکتر تا بحال نتونستم از طریق ازمون متوجه شم مزاجم چیه اگر ممکن با توجه به شرح حالم مزاجم را بفرمایید'۳۸ساله وسبزه رو باموهای مشکی وبسیار کم پشت وزنوهم ۸۴ باقد۱۶۴ واصلا یبوست ندارم ودر زمستان سرمایی وتابستان گرمایی هستم تمایل به خوردن ترشیجات دارم واز سن ۱۸ سالگی وزنم زیاد شد وموهای سرم کم پشت شد درضمن چند سالی است موهای زایدی در چونم روییده لطفا برای رفع مشکلاتم مزاج وراهنماییهای لازم را عنایت بفرمایید
ارسال کننده نظر : فواد      تاریخ ارسال نظر : ۲۱ مرداد ۱۳۹۳
  

سلام. به نظر مزاجتان دم است. مقاله مربوطه را بخوانید.


ارسال کننده نظر : مدیر وب سایت      تاریخ ارسال پاسخ : ۲۱ مرداد ۱۳۹۳



  با سلام وتشکر از مطلب مفیدتان لطفا غلط املایی مربوط به سرد شدن آتش برای حضرت ابراهیم را تصیح بفرمایید.
ارسال کننده نظر : سهیلا      تاریخ ارسال نظر : ۸ فروردين ۱۳۹۳
  

سلام، غلط املایی ندیدم. منظورتان کدام قسمت است؟


ارسال کننده نظر : مدیر وب سایت      تاریخ ارسال پاسخ : ۸ فروردين ۱۳۹۳



  خدا خیرت بدهد بسیار مطالب خوبی است راهنمایی بفرمائید چگونه در این کلاسها شرکت کنیم
ارسال کننده نظر : سید محمد تقی میراحمدی      تاریخ ارسال نظر : ۴ اسفند ۱۳۹۲
  

سلام، اینها عنوان درسنامه دارد و درحال حاضر کلاسی تحت این عنوان نداریم.


ارسال کننده نظر : مدیر وب سایت      تاریخ ارسال پاسخ : ۷ اسفند ۱۳۹۲



  با عرض سلام و ارزوي سلامتي.من خانمي 30 ساله هستم بعد از اولين زايمانم كه 5 سال پيش بود به شدت حالات بدنم تغيير كرد و از ان زمان به بعد طبعم به شدت سرد شد درحالي كه قبل از ان هميشه گرمايي بودم. ايا امكان دارد كه تنها زايمان علت اين تغيير بوده باشد و اينكه براي رفع مشكلم چه كار بايد بكنم. با تشكر.
ارسال کننده نظر : باران      تاریخ ارسال نظر : ۲۳ بهمن ۱۳۹۲
  

سلام، بله، پودر جوانه گندم، روزی یک قاشق غذاخوری به هر نحو که مایل بودید مصرف کنید. شبی یک استکان عرق رازیانه به جز ایام عادت و بارداری تا چند ماه بخورید.در یک لیوان آب، یک تا یک و نیم قاشق غذاخوری عسل حل کرده کمی آب لیموترش تازه، اضافه و میل کنید.(روزی دو بار)روزی ده عدد مغزبادام درختی خام و یک قاشق مرباخوری کنجد سفید خام را با حوصله جویده میل کنید.3۰۰ گرم سیاهدانه را آسیاب و بلافاصله با یک کیلو عسل مخلوط و روزی سه قاشق چایخوری میل کنید.


ارسال کننده نظر : مدیر وب سایت      تاریخ ارسال پاسخ : ۲۳ بهمن ۱۳۹۲



  salam/besyar mofid bod,khaste nabashid نیاز واقعی بشر، حکمت است نه طب
ارسال کننده نظر : sad      تاریخ ارسال نظر : ۱۹ بهمن ۱۳۹۲


  سلام خیلی ممنون از سایتتون ، چطوری باید بفهمیم مزاجمون چیه ؟
ارسال کننده نظر : باران      تاریخ ارسال نظر : ۸ بهمن ۱۳۹۲
  

سلام، مقالات بعدی را بخوانید.


ارسال کننده نظر : مدیر وب سایت      تاریخ ارسال پاسخ : ۸ بهمن ۱۳۹۲



 
123
نظر خود را ثبت کنید

کاربر گرامی؛ سلامٌ علیکم

لطفا پیش از ثبت نظر خود توجه داشته باشید:

تجویز دارو و پیچیدن نسخه برای بیماری و مشکلات شخصی و موردی، نیاز به شرح حال کامل و معاینه بالینی دارد که طبیعتاً از طریق ارتباط مجازی، قابل حصول نیست.

لذا خواهشمندیم از تقاضای نسخه و دارو برای بیماری های موردی، اجتناب فرمایید.

سایر نکات

1- از اعلام نشانی و تلفن درمانگاه معذوریم. درصورت تمایل از طریق پایگاه «طبیب شهر»، پزشک مورد نظر خود را جستجو کنید.

2- ابتدا مقالات مربوطه را مطالعه کنید و پس از اطمینان از نبود اطّلاعات موردنظرتان، نسبت به طرح سؤال اقدام کنید. از پاسخگویی به سؤال هایی که در متن مقاله جواب داده شده اند معذوریم.

3- از طرح سؤال هایی که نیاز به پاسخ های خصوصی و ارسال به پست الکترونیک دارد؛ خودداری فرمایید.

4-  پاسخگویی به سؤالاتِ کلّی و نیازمند پاسخ های مفصّل در توان پایگاه نیست.

5- نشانی پست الکترونیک شما در نزد پایگاه طبّ شیعه محفوظ است.

6- هرنظر را تنها یک بار ارسال کنید و از تکرار ارسال نظرات خودداری کنید.

7- حتّی المقدور از ارسال نظرات به صورت «فینگیلیش» خودداری کنید.

8- پاسخ هاي ارائه شده، كلّي و عمومي هستند و پاسخ دقيق و تخصّصي، تنها با ويزيت بيمار امكانپذير است

 

با سپاس و امتنان

دکتر وحید علیان نژادی

نام :  
ایمیل :
* نظر شما
 

سایر مقالات این موضوع

روزنی به پزشکی پیشگیری در طبّ کهن(مقاله انتخابی)[191بازدید]
تدابیر فصل تابستان[5072بازدید]
تدابیر فصل بهار[8685بازدید]
درسنامه مزاج شناسی- مقاله هفتم: راه کارهای عملی و کاربردی مزاج شناسی- آزمون های مزاج شناسی[16054بازدید]
دلایل لزوم احیای طب سنتی ایران(مقاله انتخابی)[8540بازدید]
درسنامه مزاج شناسی- مقاله ششم؛ مزاج شناسی انسانی؛ مزاج صفرا[22758بازدید]
درسنامه مزاج شناسی- مقاله پنجم؛ مزاج شناسی انسانی؛ مزاج سودا[65003بازدید]
درسنامه مزاج شناسی- مقاله چهارم؛ مزاج شناسی انسانی؛ مزاج دم[22772بازدید]
درسنامه مزاج شناسی- مقاله سوّم؛ مزاج شناسی انسانی؛ مزاج بلغم[34158بازدید]
درسنامه مزاج شناسی- مقاله دوّم؛ مزاج شناسی انسانی، مفاهیم پایه[21150بازدید]
درسنامه مزاج شناسی- مقاله نخست؛ مفاهیم بنیادین مزاج شناسی[21247بازدید]
دفاعیه دکتر حدّاد عادل از طبّ سنّتی(مقاله انتخابی)[4950بازدید]
گفتگو با دکترتفسیرعلی؛ استاد دانشگاه علیگر درباره طب سنتی ایران (مقاله انتخابی)[12443بازدید]
شش اصل ضروری برای زندگانی سالم(ستّه ضروریه)[16314بازدید]
نگاهی به مبانی طبّ سنّتی ایران[9324بازدید]
چند نکته درباره طب مدرن و طب سنتی(مقاله انتخابی)[10296بازدید]

نمایش تمامی عناوین این موضوع

آخرین مقالات

سوکرالوز؛ سمّی شیرین (مقاله انتخابی)
آب گوشت‏، هنوز هم غذای لذیذی است! (معرّفی 15 نوع آبگوشت سنّتی)
بورس‌های تحصیلی؛ ابزاری برای نفوذ و جذب نخبگان (مقاله انتخابی)
سیاست فرزند آوری: الگوی نژادپرستی اسرائیل (مقاله انتخابی)
مکمل‌های ورزشی؛ رویای پوچ (مقاله انتخابی)
به بهانه‌ِی سلامتی؛ به بهای مرگ (مقاله انتخابی)
معماری و خانه‌سازی قرآنی در عصر حکومت امام مهدی (عجّل الله فرجه) (مقاله انتخابی)
خطری که در آب لوله‌کشی پنهان شده است (مقاله انتخابی)
انتهای راه محصولات تراریخته، ناباروری است؟(مقاله انتخابی)
الفبای نفوذ! (مقاله انتخابی)
بررسی و تحلیل سند 2030 یونسکو (مقاله انتخابی)
اسناد اقدامات ضدبشری بورلاگ و ردپای مامور راکفلر در کشاورزی ایران(مقاله انتخابی)
دیپلماسی ورزشی؛ ابزاری برای نفوذ آمریکا در جوامع (مقاله انتخابی)
زندگی بطری شده؛ واقعیت‌های پنهان شده ​آب‌های معدنی (مقاله انتخابی )
ویتامین‌های بی‌خاصیت (مقاله انتخابی)
آداب زناشویی و انعقاد نطفه(مقاله انتخابی)
دانشكده‌ها و دانشگاه‌هاي ما احمق‌هاي تحصيل‌‌كرده پرورش مي‌دهند(مقاله انتخابی)
آيا ما نسلي از مردان جوان بار آورده‌ايم كه نمي‌دانند چگونه مرد باشند؟(مقاله انتخابی)
رسانه و دختران (مقاله انتخابی)
روزنی به پزشکی پیشگیری در طبّ کهن(مقاله انتخابی)
چهره‌ها و اندام‌هاي غير واقعي: آيا بايد حقيقت عكس‌هاي دست‌كاري شده دنياي مد را افشا كرد؟(مقاله انتخابی)
از هفت ميليارد به پانصد ميليون نفر: دستور كار نخبگان جهاني براي كنترل جمعيت(مقاله انتخابی)
چگونه سكس، بمب‌ها و برگرها جهان ما را شكل داده‌اند؟(مقاله انتخابی)
سرطان، ساخته دست بشر است! (مقاله انتخابی)
اعتياد به زيبايي؟!(مقاله انتخابی)
سالنمای حجامت سال 1396 هجری شمسی(هدیه پایگاه طبّ شیعه)