سلام آقای دکتربعدازدوددان عنبر نسابرای واژن ،بعد خودمون رو باید بشوریم ؟باتشکر
هانیه

اقای دکتر تصمیم داریم تا سه سالگی با توجه بتحقیقاتیکه کردیم به پسرمون واکسن نزنیم خودمون نا باروری داشتیم متاسفانه بیضه ها و الت پسرم کوچک هست همسرم نگرانه البته پسرم تپله میخ استم درمان کوچیکی الت و بیضه هارو بفرمایید ناگفته نمونه طبعش بنظرم سرده و تا جاییکه بلدیم خوراگ گرمی بهش میدیم دیگه چه کار کنیم؟
مریم

سلام جناب دکتر. خواهشا ی مقاله درباره ریزش مو بذارین. بنظرم الان حدود ۴-۵ ساله که داریم التماس میکنیم که مقاله بذارین ولی نذاشتین.
عبد خدا

با سلام من در خانه وسایل انجام حجامت را دارم و تا حدی با نحوه انجام حجامت آگاه هستم و گاهاً این کار را انجام میدم برای برادم که انجام دادم میگفت جواب میدهد و از این بتبت راضی است . سوالم این است که آیا قواعد و اصول خاصی است که من باید قبل از انجام حجامت برای دیگران با آنها آشنا شوم و فراگیرم یا نه! خیلی ساده مثل الان که دارم انجام میدهم هم صحیح است؟
آسوده خاطر

سلام پدر من ی 10سالیه ریزش مو سکه ایی داره و چن سالی به بیمارستان مراجعه کرد ولی نتیجه ایی نداشت این ریزش حتی به ریش و ابرو و مژه ام سرایت کرده ایاراه درمانی داره؟
عسگری

سلام آقای دکتر،ببخشید دوست من یکدفعه نابینا شد و بعد از ام آر آی مشخص شد که ام اس دارد.باید چکار کند؟؟؟؟ دوستم سفید پوست و تپل هست
دوست

سلام چند سوال داشتم من برای جوش های صورتم تجویز شده برم زالو درمانی اولین نگرانیم اینه که امکان داره زالویی که قبلا استفاده شده روی صورتم بندازن یا خیر وبعدی اینکه جای زالو گزش زالو ها معمولا تا چه مدت باقی می مونه و اندازه زخم چقدره؟
K_f

باسلام واحترام حجامت قد هر چند وقت است وچه محل هایی انجام گیرد. لطفا نسبتا کامل توضیح بدهید. سپاس از الطاف شما.
یونس

سلام.خدمت جنابتان عرض کنم ک همیشه خسته وسست وبی حال هستم خوابمم خیلی زیاده.هیچ رقمه هم خیتگیم در نمیشه چه راه کار داره این وضعیت من؟باتشکرازلطفتون
رحیم علوی

سلام. لطفا ذکر فرمایید که نوع لیمو، باید لیموی شیرازی (زرد رنگ) lemon باشد و نه لیمو ترش (سبز رنگ) lime. این دو با هم فرق دارن.
نام
پوست، مو و زیبایی
جراحی زیبایی، جایز یا حرام؟ (مقاله انتخابی)
تعداد: 1 میانگین: 5
[تعداد بازدید : 11732]

[نسخه چاپی]

بسم الله الرّحمن الرّحیم

و صلّی الله علی محمّد و آله الطّاهرین و لعنه الله علی اعدایهم اجمعین

 


جراحی زیبایی، جایز یا حرام؟

 

 

این جمله «پزشک محرم است» غلطی است که متاسفانه شهرت فراوانی هم دارد. پزشک، به هیچ عنوان محرم نیست و تنها در صورت عدم دسترسی به پزشک همجنس، پزشک غیر همجنس آنهم فقط به مقداری که لازم است می تواند آن بخش لازم از بدن نامحرم را ببیند یا لمس کند.


 

 

 

 

بنابراین خانمی که صرفا برای زیبایی بیشتر قصد عمل زیبایی دارد؛ چون این کار ضرورتی ندارد؛ نمی تواند سر و صورت و یا بدن خود را در معرض نگاه و یا لمس (تماس مستقیم) پزشک نامحرم قرار دهد. اگر این عمل ضرورت داشت و پزشک خانم هم نبود؛ می تواند به پزشک مرد مراجعه کند.

 

 

در سال های اخیر تمایل افراد جهت جراحی های زیبایی افزایش یافته است و انجام این گونه عمل ها از نظر شرعی دارای احکامی است که ما در این مقاله برآنیم با برخی از آنها را بازگو نماییم.

 

سوال: حکم استفاده از عمل جراحی پلاستیک برای زیبایی چیست؟

حضرت آیة الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی):

اگر موجب ضرر قابل اعتنا و چشمگیر نباشد فی نفسه منعی ندارد‎ ولی توجه داشته باشید بطور کلى عمل جراحی زیبایی درمان بیماری محسوب نمی‏شود و نگاه کردن و لمسِ حرام به خاطر آن جایز نیست مگر در مواردی که برای درمان سوختگی و مانند آن و ضرورى باشد و پزشک مجبور به لمس و نگاه کردن باشد و مراجعه به پزشك مماثل حاذق و متخصّص غیرممكن و یا خیلى سخت باشد.

 

حضرت آیة الله مکارم شیرازی (مدظله العالی):

در صورتى که آمیخته با حرام یا ضرر مهمّ دیگرى نباشد ذاتاً اشکالى ندارد، ولى چنانچه مستلزم حرامى باشد (مانند لمس و نظر حرام) تنها در صورت ضرورت جایز است.

 

حضرت آیة الله نوری همدانی (مدظله العالی):

اگر در جراحی مذکور غرض عقلائی داشته باشد و اسراف نباشد اشکال ندارد.

 

حضرت آیة الله سیستانی (مدظله العالی):

فی نفسه اشکال ندارد.

 

همچنین دو تن از مجتهدین و مدرسین حوزه علمیه این گونه پاسخ داده اند:

آیة الله علوی گرگانی (مدظله العالی):

از نظر ما جایز نیست.

 

آیة الله سید محمد شاهرودی (مدظله العالی):

فی نفسه جایز است لکن باید از تماس با نامحرم و نگاه اجنبی و محرمات دیگری که ممکن است همراه آن صورت گیرد اجتناب نمود.

 

سوال: نظر به آنکه تعداد جراحی های زیبایی روز به روز در حال افزایش است و افراد بعضا با پذیرش خطرات جانبی چنین جراحی هایی به آن اقدام می کنند، حکم شرعی در خصوص انجام جراحی های زیبایی غیر ضروری که بعضا با خطراتی نیز همراه است، چیست؟

پاسخ آیة الله العظمی فاضل لنکرانی (ره):

«اگر طبق تشخیص پزشک متخصص و مورد اطمینان عمل مذکور خطر جانی و ضرر قابل توجهی برای شخص داشته باشد انجام آن جایز نیست».

 

پاسخ آیة الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله العالی):

«جراحی زیبایی در صوتی که خطر و ضرر مهمی نداشته باشد و توسط همجنس صورت گیرد و مفسده دیگری بر آن مترتب نشود اشکالی ندارد».

 

پاسخ آیة الله العظمی نوری همدانی (مدظله العالی):

در فرض سۆال جایز نیست و نسبت به وجود ضرورت باید مورد و خصوصیات آن مشخص گردد تا پاسخ داده شود».

 

پاسخ آیة الله العظمی سیستانی (مدظله العالی):

«اگر احتمال مرگ یا نقص عضو باشد و احتمال به قدری قوی باشد که برای عقلا موجب خوف باشد، جراحی مذکور به هیچ وجه جایز نیست و اما اگر چنین ضرری نداشته باشد جایز است حتی اگر ضروری نباشد مگر اینکه مستلزم گناهی مانند نگاه نامشروع یا لمس نامحرم باشد که در این صورت فقط در صورت ضرورت جایز است و ضرورت را خود مکلف باید تشخیص دهد. مثلا اگر چهره انسان مشوه باشد معالجه ضروری است و در مورد زنان طبیعی است که زیبایی در بسیاری از موارد ضروری است.

 

پاسخ آیة الله العظمی موسوی اردبیلی (مدظله العالی):

«ضرورت جراحی زیبایی باید با نظر پزشک متخصص و متعهد معین شود و اگر از آن جراحی ضرر و یا خطر بزرگ و متنابهی متوجه شخص گردد جایز نیست و در صورت غیر ضروری بودن در فرض مذکور به طریق اولی جایز نیست».

 

سه سـۆال از آیةالله العظمی مکارم شیرازی (مدّظلّه) راجع به جراحی برای زیبائی:

1) من می خواهم بر روی صورت عمل لیزیک انجام دهم برای زیبایی و نه درمان اما تا دو یا سه هفته نباید آب به آن بزنم. آیا با علم به این موضوع که مانع وضو و غسل است می توانم این عمل را انجام بدهم؟ در این مدت چگونه باید وضو و غسل را انجام دهم؟

پاسـخ: در مورد عمل جراحی، در صورتى که آمیخته با حرام یا ضرر مهمّ دیگرى نباشد ذاتاً اشکالى ندارد، ولى چنانچه مستلزم حرامى باشد (مانند لمس و نظر حرام) تنها در صورت ضرورت جایز است.

در مورد وضو و غسل نیز در صورت جواز غسل و وضوی جبیره ای می کنید.

 

2) نظر شما در مورد عمل جرّاحى زیبا سازى که بعضى انجام مى دهند چیست؟ قابل توجّه این که این عملیّات گاهى براى از بین بردن زشتى مادرزادى است و گاهى براى از بین بردن زشتى است که مادرزادى نیست مثل زخمها و جراحاتى که بعداً عارض مى شود و گاهى اصلا براى از بین بردن زشتى نیست، بلکه براى زیباتر شدن است؟

پاسـخ: در صورتى که آمیخته با حرام دیگرى نباشد در هیچ صورت اشکال ندارد و در صورتى که مستلزم حرامى باشد (مانند نظر و لمس نامحرم) تنها در صورت ضرورت، جایز است.

 

3) عمل های جراحی که برای زیبایی است مانند عمل بینی چه حکمی دارد؟

پاسخ: اشکالی ندارد ولی باید از طریق هم جنس بوده باشد مگر این که لمس صورت نگیرد.

 

و سوال آخر از محضر مبارک آیة الله خامنه ای:

سوال: جراحى بینى و یا گوش جهت زیبایى شرعاً چه حکمى دارد؟

جواب: اگر موجب ضرر قابل اعتنا و چشمگیر نباشد، فى نفسه منعى ندارد.

 

و سخن آخر:

نکاتی که در مورد جراحی های زیبایی باید مورد توجه قرار گیرد:


1. اگر این جراحی ها ضرورت دارد بی تردید باید انجام شود. فقط باید دقت کرد که اگر پزشک هم جنس وجود دارد باید به آن مراجعه کرد تا نظر و یا لمس حرامی صورت نگیرد.


2. اگر این جراحی ضرورت نداشت لازم است دو نکته را در نظر داشت و آنها را رعایت کرد:


الف. عمل مربوطه، آسیب قابل توجه ای را به انسان نرسانده و موجب ضرر چشمگیری نشود.


(بنده به عنوان یک پزشک که سالهاست شاهد مراجعه این گونه بیماران برای درمان عوارض ناشی از این گونه جراحی ها هستم، وظیفه شرعی خود می دانم که به تمام کاربران عزیز اعلام کنم که این قبیل جراحی های زیبایی، بلاشک موجب ضرر و زیان جسمی و روحی است که این آسیب ها گاهی بسیار جدی و تهدید کننده حیات جسمانی یا روحانی فرد هستند. دکتر وحید علیان نژادی.)


ب. باید پزشک مربوطه هم جنس باشد و از لمس و نگاه حرام هم پرهیز شود.


3. این احکام در تمام انواع و اقسام جراحی ها چه آنکه برای زیبایی انجام می شود و چه آنکه برای غیر زیبایی است و یا سایر مراجعات پزشکی، مشترک است و باید رعایت شود.


4. باید توجه داشت که این جمله «پزشک محرم است» غلطی است که متاسفانه شهرت فراوانی هم دارد. پزشک، به هیچ عنوان محرم نیست و تنها در صورت عدم دسترسی به پزشک همجنس، پزشک غیر همجنس آنهم فقط به مقداری که لازم است می تواند آن بخش لازم از بدن نامحرم را ببیند یا لمس کند.


بنابراین خانمی که صرفا برای زیبایی بیشتر قصد عمل زیبایی دارد؛ چون این کار ضرورتی ندارد؛ نمی تواند سر و صورت و یا بدن خود را در معرض نگاه و یا لمس (تماس مستقیم) پزشک نامحرم قرار دهد. اگر این عمل ضرورت داشت و پزشک خانم هم نبود؛ می تواند به پزشک مرد مراجعه کند.


آمنه اسفندیاری         

بخش احکام اسلامی تبیان

 

 

 


 

منابع:

سایت پورتال انهار

سایت هیأت

سایت پرسشکده

سایت نیک صالحی

منبع :

تبیان



نظرات
  ممنون از پاسخگوییتون .. ایا عرق کاسنی و شاهتره که فرمودید میل کنم ... منع مصرف برای سابقه پرولاکتین بالا نداره؟
ارسال کننده نظر : مهسا      تاریخ ارسال نظر : ۲۳ تير ۱۳۹۸
  

سلام. خیر


ارسال کننده نظر : مدیر وب سایت      تاریخ ارسال پاسخ : ۲۵ تير ۱۳۹۸



  سلام خدا قوت .. اقای دکتر من جدید سمت راست صورتم فقط جوش میزنه اونم جوش های تقریبا بزرگ و و گاهی در چانه قسمت راست جوش دردناک و زیر پوستی مشکل از کجاست و چیکار کنم ...قبلا هم صورتم جوش میزد اما با داروهای هورمونی کنترل میکردم الان فقط سمت راسته ..سمت چپ اما هیچ جوشی نمیزنم
ارسال کننده نظر : مهسا      تاریخ ارسال نظر : ۲ تير ۱۳۹۸
  

سلام، روزی سه استکان از مخلوط عرق های کاسنی و شاهتره میل کنید. هر روز جوشانده ای از عنّاب و سپستان و گل خطمی میل کنید. تند و چرب و مصنوعی نخورید. با مشورت پزشک حجامت هم بکنید. یک ق چ کف دریا را در نصف استکان سرکه انگور ریخته روزی دو سه بار روی جوشها ماساژ دهید.


ارسال کننده نظر : مدیر وب سایت      تاریخ ارسال پاسخ : ۱۵ تير ۱۳۹۸



  سلام برای درمان گوشت اضافه که کوچیک هستن باید چکارکرد؟علت تشکیلشون چیه؟باتشکر
ارسال کننده نظر : مریم      تاریخ ارسال نظر : ۲۴ ارديبهشت ۱۳۹۸
  

سلام. انواع مختلفی دارند. بهتر است خوددرمانی نکنید چون ممکن است به پوستتان آسیب برسد.


ارسال کننده نظر : مدیر وب سایت      تاریخ ارسال پاسخ : ۲۵ ارديبهشت ۱۳۹۸



  با سلام من در ناحیه گونه ها و چانه جوش های خیلی بزرگ و دردناکی زدم .چطور متوجه بشم این جوش ها از غلبه سردی است یا گرمی؟ و خلط پشت حلق هم دارم و در ماه ششم بارداری هستم؟
ارسال کننده نظر : زینب      تاریخ ارسال نظر : ۱۴ ارديبهشت ۱۳۹۸
  

سلام، روزی سه استکان از مخلوط عرق های کاسنی و شاهتره میل کنید. تند و چرب و مصنوعی نخورید. یک ق چ کف دریا را در نصف استکان سرکه انگور ریخته روزی دو سه بار روی جوشها ماساژ دهید. حضورا به همکاران مراجعه کنید.


ارسال کننده نظر : مدیر وب سایت      تاریخ ارسال پاسخ : ۱۵ ارديبهشت ۱۳۹۸



  سلام خسته نباشید برای از بین بردن خط خنده چی پیشنهاد میکنید ممنونم
ارسال کننده نظر : سعید      تاریخ ارسال نظر : ۶ شهريور ۱۳۹۷
  

سلام. اعتماد به نفس و نگاه مثبت به چهره خودتان.


ارسال کننده نظر : مدیر وب سایت      تاریخ ارسال پاسخ : ۱۱ شهريور ۱۳۹۷



  

سلام خداوند ما را به زیبایی آفریده به نظرم عدم عزت نفس و کوته فکری باعث عمل زیبایی شود.


ارسال کننده نظر : سعید      تاریخ ارسال نظر : ۵ مرداد ۱۳۹۷


  سلام آقای دکتر من 34 سالمه و نزدیک 10سال یعنی درست از ازدواج به بعد موهای زائد صورتم بخصوص زیر چانه و ناحیه گردن از حالت کرکی به الگوی مردانه و ضحیم تبدیل شده (موهای ضخیم در ناحیه اطراف سینه هم وجود داره)و در کنار این موضوع متاسفانه موهای سرم هم از حد نرمال بیشتر ریزش داره گاهی گریه ام میگیره از این وضع و اعتماد بنفسمو از دست دادم، ازتون عجزانه خواهش میکنم برای راهنمایی من وقت بذارید مطمئن باشید کار خیر بزرگی انجام می دین چون وضعیت روحی من خیلی داغونه بابت این موضوع
ارسال کننده نظر : لیلی      تاریخ ارسال نظر : ۳۰ خرداد ۱۳۹۷
  

سلام. شبی یک استکان عرق رازیانه به جز ایام عادت و بارداری تا چند ماه بخورید. ولی برای درمان کامل حضورا به همکاران مراجعه کنید.


ارسال کننده نظر : مدیر وب سایت      تاریخ ارسال پاسخ : ۳ تير ۱۳۹۷



  باسلام برای درمان زگیل روی انگشتان دست و پا چه درمانی هست ت؟
ارسال کننده نظر : زیبا بانو      تاریخ ارسال نظر : ۱۷ ارديبهشت ۱۳۹۷
  

سلام. مالیدن شیره انجیر، ضماد کردن سیاهدانه کوبیده با سرکه، ضماد برش های گوجه فرتگی و ...


ارسال کننده نظر : مدیر وب سایت      تاریخ ارسال پاسخ : ۱۸ ارديبهشت ۱۳۹۷



  

سلام آقای دکتر. باورتون میشه مدتهاس حسرت خوردن یک فست فود توپ و یا مشتی شکلات و شیرینی یا نوشیدن یک بطری نوشابه به دلمون هست ؟!؟به خاظر مضراتشون و صد البته بیشتر به خاطر عوارض جسمانی-مثل جوش .---فقط مساله ای که این وسط برامون جای سوال هست اینه که چطور برخی افراد با خیال راحت و با اشتها و ولع غیر قابل وصف حداقل هفته ای یکی دو نوبت ازین خوراکیها استفاده می کنند و حتی یک لکه بسیار کوچک هم رو پوستشون دیده نمیشه ؟ ولی ما با تمام مراعات های سفت و سختی که داریم همش باید جوش بزنیم ، سرمون شوره بزاره . قند خونمون بره بالا - و کلی موارد دیگه -چاق هم که نمیشیم بدبختانه -.همش فقط غوارض جلدی و پوستی متظاهر میکنیم .آدم هوایی میشه کبدشو ز جاش بکنه در آره ببینه  چه مرگشه !!؟؟.هیچ عرقیجات و دمنوش و صابون و کرم و حجامت و لایه برداری هم اثر گذار نیست...تازه اونجای بدبختی جالبتر میشه که هرچه بیشتر مراعات میکنیم خشکی پوست و قرمزیش و پوسته پوسته شدنش بدتر میشه .


ارسال کننده نظر : حسرت      تاریخ ارسال نظر : ۴ بهمن ۱۳۹۶
  

سلام. عدم رعایت این مسائل دیر یا زود تاثیرش را می گذارد. ضمن این که عوامل متعدد دیگری در سلامت دخالت دارند. ازجمله این حرص و حسرت شما درباره تغذیه خودش یک سودازای قوی است.


ارسال کننده نظر : مدیر وب سایت      تاریخ ارسال پاسخ : ۶ بهمن ۱۳۹۶



  

سلام آقای دکتر وجید علیان نژادی به وبلاگم سر بزن مطالبی درباره ی روانشناسی و طب سنتی داره و ... خوشحال می شم بیایید و سر بزنید 


ارسال کننده نظر : محمد      تاریخ ارسال نظر : ۳۰ فروردين ۱۳۹۴
  

سلام. خدمت رسیدم. تلاشتان قابل تقدیر است. موفق باشید.


ارسال کننده نظر : مدیر وب سایت      تاریخ ارسال پاسخ : ۲۳ ارديبهشت ۱۳۹۴



 
1234567
نظر خود را ثبت کنید

کاربر گرامی؛ سلامٌ علیکم

 

لطفا پیش از ثبت نظر خود توجه داشته باشید:


تجویز دارو و پیچیدن نسخه برای بیماری و مشکلات شخصی و موردی، نیاز به شرح حال کامل و معاینه بالینی دارد که طبیعتاً از طریق ارتباط مجازی، قابل حصول نیست.

 

 

لذا خواهشمندیم از تقاضای نسخه و دارو برای بیماری های موردی، اجـتناب فرمایید.

 

سایر نکات:


❶از اعلام نشانی و تلفن درمانگاه معذوریم. درصورت تمایل از طریق پایگاه «طبیب شهر»، پزشک مورد نظر خود را جستجو کنید.

ابتدا مقالات مربوطه را مطالعه کنید و پس از اطمینان از نبود اطّلاعات مورد نظرتان، نسبت به طرح سؤال اقدام کنید. از پاسخگویی به سؤالاتی که در متن مقاله پاسخ داده شده اند معذوریم.

❸از طرح سؤال هایی که نیاز به پاسخ های خصوصی و ارسال به پست الکترونیک دارد خودداری فرمایید.

❹پاسخگویی به سؤالاتِ کلّی و نیازمند پاسخ های مفصّل در توان پایگاه نیست.

❺نشانی پست الکترونیک شما در نزد پایگاه طبّ شیعه محفوظ است.

❻هرنظر را تنها یک بار ارسال کنید و از تکرار ارسال نظرات خودداری کنید.

❼حتّی المقدور از ارسال نظرات به صورت «فینگیلیش» خودداری کنید.

❽پاسخ هاي ارائه شده، كلّي و عمومي هستند و پاسخ دقيق و تخصّصي، تنها با ويزيت بيمار امكانپذير است

 

 

با سپاس و امتنان        

دکتر وحید علیان نژادی

نام :  
ایمیل :
* نظر شما
 

آخرین مقالات

«با لبخند کارکردن» چگونه به زنان آسیب می‌رساند؟ (مقاله انتخابی)
ویتامین‌های بی‌خاصیت (مقاله انتخابی)
خطری که در آب لوله‌کشی پنهان شده است (مقاله انتخابی)
خواص تاثیرگذاری قارچ گانودرما تا چه حد واقعیت دارد؟ (مقاله انتخابی)
بگذارید دوباره حوصلۀ بچه‌هایتان سر برود (مقاله انتخابی)
رژیم هفت خورش؛ لذّت کاهش وزن و سلامتی
وقتی آنلاین هستیم خودمان باشیم (مقاله انتخابی)
اصول‌ تغذيه‌ در سيره پيامبر اعظم‌ (صلوات الله علیه و آله) (مقاله انتخابی)
جهان فشن؛ صنعتی استثماری برای استحمار دیگران ( مقاله انتخابی)
مکمل‌های ورزشی؛ رویای پوچ (مقاله انتخابی)
بورس‌های تحصیلی؛ ابزاری برای نفوذ و جذب نخبگان (مقاله انتخابی)
هشت غذايي كه كارشناسان هرگز نمي‌خورند (مقاله انتخابی)
جایگاه ضوابط شرعی مرتبط با آموزش، پژوهش و درمان در طب سنتی ایران (مقاله انتخابی)
قبل از انتشار عکس فرزندتان در فیسبوک، به آینده‌اش فکر کنید (مقاله انتخابی)
کاربران موبایل دقت کنید!
آيا ما نسلي از مردان جوان بار آورده‌ايم كه نمي‌دانند چگونه مرد باشند؟(مقاله انتخابی)
روزنی به پزشکی پیشگیری در طبّ کهن(مقاله انتخابی)
انتهای راه محصولات تراریخته، ناباروری است؟(مقاله انتخابی)
روان‌شناسي غربي و پشت پرده معنويت (مقاله انتخابی)
جلوه های درمانی قرآن کریم (مقاله انتخابی)
رسانه و دختران (مقاله انتخابی)
ابر سربازان آینده؛ آخرین نسل از سلاح‌های زیستی (مقاله انتخابی)
جامعۀ مصرف گرا (مقاله انتخابی)
آیا تغییرات اقلیمی بچه‌دارشدن را غیراخلاقی کرده است؟ (مقاله انتخابی)
گرداب تربیت بچه (مقاله انتخابی)
مَـــرهَـــم؛ توصیه‌هایی از طبّ سنّتی ایران به راهیان سفر اربعین (ویراست سوّم)