بسم اللّه الرّحمن الرّحيم 

و صلّي الله علي محمّد و آله الطّاهرين  و لعنة الله علي اعدائهم اجمعين 

************

دیابت؛ بازشناخت یک زخم کهنه (2)

دکتر مجتبی کرباسی

پیش از "پیش دیابت" !

در پزشکی مدرن رایج، اگر شما قند خون زیر ۱۰۰ داشته باشید، دیابت ندارید و سالمید و اگر قند خونتان بین ۱۰۰ تا ۱۲۶ باشد شما در مرحله به اصطلاح "پیش دیابت (predibetes) هستید یعنی مرحله پیشین از بیماری دیابت!

اما قبل از پیش دیابت ، بیماری دیابت یک مرحله مهم دارد که از دید خیلی ها پنهان می ماند و توجهی به آن ندارند. این مرحله را می توان گفت: "پیش پیش دیابت! (pre-pre-type 2 diabetes )!

این همان مرحله ایست که بیمار به طور آشکار یا پنهان دچار انباشت چربی در بدن و چاقی است و پدیده ای خطرناک در بدنش شروع شده به نام : مقاومت به انسولین ( Insulin Resistance)

اگر شما نسبت به این مرحله ، حساس و پیگیر باشید و پزشک شما هم این مرحله را به خوبی در شما کشف و با روش ریشه ای مبتنی بر سبک زندگی درمان کند،شما می توانید از مهلکه دیابت و عوارض وحشتناک آن نجات پیدا کنید و گرنه در تور داروها و پروتکلهای درمانی رسمی می افتید و دیابت شما فقط لاپوشانی می شود نه درمان. پروتکل های رایج روند دیابت را درمان نمی کنند، فقط بیمار را تا لحظه پرواز بدرقه می کنند! 

معکوس کردن دیابت نوع ۲ (Reversing Type 2 Diabetes)

دیابت نوع ۲، یک روند تدریجی است. دیابت از مقاومت به انسولین و چاقی شروع می شود و به بالارفتن قند خون و عوارض پیشرفته دیابت می رسد. در صورتی که عوامل ایجاد دیابت در سبک زندگی تغییری نکند و پایدار باشد، دیابت یک روند رو به پیشرفت(progressive) است. به همین دلیل است که در شیوه درمانی رایج، تجویز داروها به تدریج بیشتر و بیشتر شده نهایتا به تزریق انسولین می انجامد!

اما آیا می شود روند دیابت را معکوس کرد؟ پاسخ : بله !

البته هر چه پیشرفت دیابت کمتر باشد، معکوس کردن دیابت آسان‌تر و زودتر ممکن می شود. معکوس کردن دیابت (Reversing Type 2 Diabetes) یعنی اینکه کاری کنیم بدون نیاز به دارو سطح قند خون طبیعی شود . این کار امکان پذیر نیست جز با تغییر و اصلاح سبک تغذیه و سبک زندگی. پروتکل های دارو درمانی تنها کنترل کننده قند خون هستند نه معکوس کننده دیابت ! بعد از معکوس شدن دیابت ، باقی ماندن در شرایط بهبودی ، بسته به استمرار سبک زندگی سالم و ضد دیابت است. اگر فرد دوباره به سبک زندگی ناسالم برگردد طبیعی است که دیابت دوباره برمی گردد . 

در جریان معکوس کردن دیابت چه اتفاقاتی قرار است رقم بخورد؟

گام ها و استراتژی‌های معکوس کردن دیابت نوع ۲

● اجرای مجموعه‌ای از پرهیزها. شامل پرهیز از کلیه عوامل اختلال متابولیک در سبک زندگی اعم از عوامل آسیب رسان در تغذیه، تحرک، تنفس، دفع ، خواب و وضعیت روانی و روحی

● جایگزینی و اجرای برنامه سبک زندگی سالم و تامین مواد ضروری و مکمل های طبیعی در غذا 

● انتخاب و اجرای یکی از روش های غذایی کم کربوهیدرات برحسب شرایط بیمار با انتخاب درمانگر

● اجرای برنامه فستینگ به عنوان زمانبندی درست در تغذیه

● اجرای برنامه های پاکسازی و اصلاح وضعیت دفع بدن شامل برنامه های پاکسازی در رژیم غذایی ، پاکسازی با فستینگ ، پاکسازی با ورزش و ماساژ درمانی و تعریق و پاکسازی پوست و پاکسازی با تمرین تنفسی

● تقویت اعصاب و تقویت اعضای اصلی مثل قلب، کبد و کلیه ها

● پایش دقیق بیمار شامل علائم بالینی ، شاخص های آزمایشگاهی و شاخص های ارزیابی چاقی و توزیع چربی بدنی.

همه این موارد باید با نظارت و انتخاب درمانگر و با توجه به شرایط شخصی بیمار تنظیم شود. 

کربوهیدرات‌ها

در رژیم های غذاییِ درمانیِ چاقیو دیابت، شناخت و تفکیک دقیق و درست کربوهیدرات‌ها در برنامه غذایی خیلی مهم است. کربوهیدرات‌ها (غذاهای قندی نشاسته ای)، در کنار پروتئین ها و چربی ها، سه گروه درشت مغذی‌ اصلی هستند که بیشتر در غذاهای گیاهی یافت می شوند.

جایگاه کربوهیدرات در بدن

۱. می تواند قند یعنی یک منبع انرژی سریع و قابل‌دسترس را به بدن برساند.

۲. قند اضافی اش می تواند به صورت گلیکوژن در کبد و عضلات، یا به صورت چربی در بافت چربی انبار بشود.

انواع کربوهیدارت ها

1- کربوهیدرات ساده(simple): قندهای یک تایی مثل گلوکز و فروکتوز(در میوه ها و عسل و شربت ذرت )، و دوتایی مثل ساکارز( گلوکز+ فروکتوز در قند و شکر) و لاکتوز( گلوکز+گالاکتوز در شیر و لبنیات ) و مالتوز(گلوکز+گلوکز در مالت و جوانه ها).

2- کربوهیدرات پیچیده(complex): نشاسته موجود غلات،حبوبات ،سبزیجات نشاسته‌ای و فیبر . فیبر(fiber): بافتی در غذاهای گیاهی که هضم نمی‌شود، ولی برای سلامت مفید است. در سبوس غلات، حبوبات، سبزیجات،مغزها ، و دانه ها و میوه ها، فیبر هست.

منابع غذایی کربوهیدرات‌ها

● انواع طبیعی: عسل، میوه‌هاو شیره های میوه ای، شکر سرخ، سبزیجات،لبنیات،حبوبات،مغزهاو دانه ها،غلات مثل برنج، گندم وجو .

● انواع فرآوری شده و ناسالم: شکر و قند فرآوری‌شده، شیرینی های مصنوعی قنادی و صنعتی، نوشیدنی های قنددار، آب میوه ، لبنیات صنعتی، غلات فرآوری شده و بدون سبوس مثل آرد سفید مورد استفاده در قنادی و در نان سفید ،برنج سفیدبدون سبوس و بالاخره نشاسته و شربت ذرت. 

رژیم‌های کم‌کربوهیدرات (Low-Carb Diets)

  انواعی از الگوهای تغذیه هستند که با هدف کاهش وزن و بهبود روند دیابت و اختلال متابولیک، مقدار دریافت کربوهیدرات (مواد قندی - نشاسته ای ) را کاهش می‌دهند و با پروتئین یا چربی سالم جایگزین می کنند.

مهم ترین انواع رژیم‌های کم‌کربوهیدرات

۱. رژیم کتوژنیک (Ketogenic) سهم کربوهیدرات آن ۵–۱۰٪ کل غذا است.(۲۰–۵۰ گرم در روز) سهم چربی۷۰ تا ۷۵درصد و سهم پروتئین ۲۰ تا ۲۵ درصد از انرژی غذاست. با این رژیم بدن وارد حالت کتوزیس(Ketosis) یا چربی سوزی می‌شود و از چربی به‌جای قند برای انرژی استفاده می‌کند. برای کاهش وزن شدید، دیابت نوع ۲ و صرع کاربرد دارد.

۲. رژیم اتکینز (Atkins) شروع با میزان بسیار کم‌کربوهیدرات (شبیه کتو) ، سپس به تدریج کربوهیدرات اضافه می‌شود. پروتئین زیادتری دارد.

۳. رژیم کم کربوهیدرات معمولی ( Standard Low-Carb Diet) ۳۰ درصد کربوهیدرات، ۳۰درصد پروتیین،۴۰درصد چربی کربوهیدرات بیشتری از کتو دارد و انعطاف‌پذیرتراست. بیشتر برای کسانی که می‌خواهند بدون محدودیت خیلی شدید وزن کم کنند.

۴. رژیم پالئو کم‌کربوهیدرات (Low-Carb Paleo) تمرکز بر غذاهای طبیعی، بدون فرآوری است. حذف غلات، حبوبات، لبنیات، شکر و میوه های شیرین. مصرف پروتئین بالا، چربی سالم، سبزی و میوه کم‌قند

۵. رژیم کم‌کربوهیدرات با چرخش (Carb Cycling) توالی روزهای با کربوهیدرات بالا و با کربوهیدرات پایین. مثلاً: ۲ روز کم‌کربوهیدرات، ۱ روز پرکربوهیدرات. مورد علاقه و استفاده ورزشکاران و بدنسازان است. 

سالم‌خوری کافی نیست!

سالم‌خوری (Healthy Eating Regimen) مفهومی پایه و کلیدی در تغذیه و سبک زندگی است. سالم خوری یعنی مصرف غذای طبیعی، ارگانیک و دست اول و پرهیز از غذای دستکاری شده غیر طبیعی و صنعتی و فرآوری شده، همچنین داشتن تعادل در مصرف غذا به گونه ای که نه کم خوری باشد و نه پرخوری. علاوه بر آن، اجرای تنوع غذایی و پرهیز از رژیم های افراطی و یک جانبه مثل گیاهخواری.

  همه این موارد از ملزومات تغذیه سالم است. اما اشتباهی که برای بسیاری افراد پیش می آید این است که فکر می کنند یک فرد چاق با کبد چرب، چربی خون ، فشار خون و دیابت تنها با اجرای برنامه غذایی سالم خوری می تواند وزن کم کند یا بیماری هایش درمان شود ! این اشتباه محاسبه گاهی گران تمام می شود. سالم خوری ، پله اول است. پله های دیگری هم هست.

کسی که چاق و بیمار است ، برنامه های تغذیه ای و به اصطلاح رژیم های درمانی ویژه ای لازم دارد که در آنها در دوره درمان ، حتی برخی غذاهای سالم و طبیعی هم باید محدود یا ممنوع شود! از این گذشته ، درمان موفق ، به اصلاح سایر جنبه های سبک زندگی مثل خواب یا تحرک یا استرس هم وابسته است. این ساده اندیشی است که فکر کنیم تنها با جایگزین کردن عسل به جای شکر ، نان و برنج سبوسدار به جای نان و برنج سفید و سکنجبین به جای نوشابه و سایر اصلاحات از این قبیل ،بیماری های متابولیک ما درمان می شود! گاهی بهترین و سالم ترین غذاها برای یک بیمار ، در دوره درمان، سم محسوب می شود! دانستن این مساله مهم، کلید حل بسیاری از مشکلات در مسیر درمان است. 

الگوی چند لایه

در یک نگاه سیستماتیک (کل نگر) و مبتنی بر شواهد بالینی، برای پیشگیری و درمان اختلال متابولیکی چاقی و دیابت، من به یک الگویی چند لایه ای از درمان مبتنی بر تغذیه یا Medical Nutrition Therapy (MNT) رسیده ام که به نظر خودم خیلی ارزشمند است. این الگو ،بر اساس نظریه هورمونی (Hormonal Theory) است نه تئوری کالری (Calorie Theory). طبعا برنامه غذایی آن هم متفاوت از رژیم های رایج کم کالری و کم خوری است.

الگوی تغذیه‌ای و سبک زندگی ضد چاقی و دیابت با توضیحی که داده شد یک الگوی کیفی است نه کمی. یعنی در این روش، بیش از آنکه " چقدر بخوریم" مهم باشد ، " چه بخوریم" و " کِی بخوریم" مهم است. همچنین قابلیت شخصی‌سازی شدن (personalization) دارد یعنی جزئیات آن هم می تواند و هم باید بر اساس شرایط شخصی و فردی تفاوت کند که در موفقیت عملی درمان خیلی خیلی اهمیت دارد. لایه های این الگو به طور خلاصه شامل موارد زیر است:

● پرهیزهای غذایی و هم زمان جایگزینی غذاهای سالم و درمان کننده

● اجرای الگوی رژیم غذایی با کمترین جهش قندی و کمترین تحریک انسولین

● فاصله گذاری و به عبارتی زمانبندی غذا خوردن (بازه های زمانی نخوردن یا همان فستینگ)

این الگو در کنار روش‌های غیر تغذیه‌ای ضد مقاومت به انسولین ، و روش های پاکسازی و روش های تقویت دستگاه های اصلی و حیاتی بدن، می تواند تاثیر شگفت انگیزی در پیشگیری و درمان داشته باشد. انشاالله. 

بعد روانشناسی درمان چاقی و دیابت

درمان شناختی-رفتاری یا CBT  Cognitive Behavioral Therapy  یک بخش مهم درمان چاقی و دیابت،اصلاح شناختی-رفتاری (CBT) است. روش CBT، یک روان‌درمانی علمی و ساختارمند است که به افراد کمک می‌کند افکار، احساسات و در نتیجه رفتارهایشان را بشناسند و اصلاح کنند. در درمان و معکوس کردن روند چاقی و دیابت، مخصوصاً تغییر پایدار سبک زندگی و پایبندی به آن ، خیلی از چالش‌ها فقط فیزیولوژیکی نیستند بلکه ذهنی و رفتاری‌اند. مثلاً به این احساسات و بیان بیماران توجه کنید: «نمی‌تونم شیرینی رو کنار بذارم، چون موقع استرس فقط با اون آروم می‌شم.» «وقتی احساس شکست می‌کنم، دیگه اهمیتی نمی‌دم که چی می‌خورم.» «رژیم گرفتن برای من یعنی محرومیت، و زود ازش خسته می‌شم.» روان درمانی شناختی - رفتاری کمک می کند :

●باورهای منفی و ناکارآمد درباره تغذیه، محدودیت و رژیم شناسایی و اصلاح بشوند .

●رفتارهای پرخوری احساسی یا عادتی کنترل بشوند.

●مقابله با وسوسه‌ها و شکست‌ها را یاد بگیرند.

●هدف‌گذاری، پیگیری پیشرفت، و خودنظارتی مؤثر انجام بدهند.

در الگوی درمانگری و مشاوره من استفاده از اصول CBT خیلی کمک می‌کند به:

●آموزش الگوهای فکری مثبت درباره تغذیه (مثلاً «رژیم یعنی خودمراقبتی، نه محرومیت»)

●کمک به عبور از مقاومت روانی در برابر حذف مواد غذایی

●تشویق به تمرکز بر پیشرفت و نه فقط نتیجه نهایی 

sugary foods! غذاهای با قند افزوده!

عبارت "sugary foods" به معنی «غذاهای قندی» یا «غذاهای پر از قند» هست و به گروهی از مواد غذایی گفته می‌شود که مقدار زیادی شکر و قند به آنها افزوده شده (added sugar) . این غذاها اغلب شاخص قندی بالایی دارند و می‌توانند باعث افزایش سریع قند خون و بدتر شدن روند چاقی و سندرم متابولیک شوند؛ بنابراین در رژیم‌های ضد دیابتی و عوارض آن یا برای کاهش وزن باید حتما پرهیز شوند.

نمونه‌هایی از sugary foods:

● نوشیدنی‌ها: نوشابه، آب‌میوه صنعتی، چای یا قهوه شیرین‌شده، نسکافه، نوشیدنی‌های انرژی‌زا

● خوراکی‌های شیرین: شیرینی های قنادی، کیک، بیسکویت، نان قندی، شکلات، آب‌نبات ....

● صبحانه‌های فرآوری‌شده: کورن‌فلکس‌های شیرین‌شده، گرانولاهای صنعتی

● سس‌ها و چاشنی‌ها: کچاپ، سس باربیکیو، و انواعی دیگر از سس که حاوی قند افزوده هستند

● غذاهای آماده یا کنسروی: برخی از غذاهای آماده که ما اصلا فکرش را نمی کنیم نیز قند افزوده یا اصطلاحا قند پنهان دارند!

در درمان و معکوس کردن دیابت، برنامه دقیق پرهیز یک ضرورت و پیش نیاز است و اولین خط پرهیز ، شناسایی و پرهیز از غذاها و خوردنی های با قند افزوده است. 

قند پنهان! (Hidden Sugar)

در پرهیز از قند و کربوهیدرات ناسالم، ضروری است که علاوه بر قند آشکار، قند پنهان را هم بشناسیم و پرهیز کنیم. قند پنهان به قندهایی گفته می‌شود که در مواد غذایی وجود دارند، اما به طور مستقیم و واضح در طعم آن‌ها احساس نمی‌شوند یا در برچسب تغذیه به شکل مستقیم به نام "شکر" نیامده‌اند.

این قندها معمولاً در غذاهایی یافت می‌شوند که شیرین به نظر نمی‌رسند، مثل سس‌ها، نان، غذاهای کنسروی و حتی برخی مواد غذایی "سلامت‌محور".

غذاهایی که ممکن است حاوی قند پنهان باشند

۱. سس‌ها و چاشنی‌ها: سس کچاپ (ketchup) سس باربیکیو (barbecue) سس سالاد آماده سس سویا

۲. غذاهای فرآوری‌شده: غذاهای نیمه آماده سوپ‌های کنسروی پاستاهای آماده غذاهای رژیمی با برچسب "کم‌چرب" (چربی کاهش یافته اما قند زیاد شده برای حفظ طعم)

۳. نوشیدنی‌ها: آبمیوه‌های صنعتی (حتی ۱۰۰٪ طبیعی‌ها) نوشیدنی‌های انرژی‌زا شیرهای طعم‌دار(مثل شیر کاکائو) قهوه‌های آماده و بسته‌بندی‌شده

۴. محصولات صبحانه: غلات صبحانه (cereal) گرانولا نان تست‌های طعم‌دار یا صنعتی ماست‌های طعم‌دار

۵. برخی خوراکی‌های به‌ظاهر سالم: بارهای انرژی یا پروتئینی اسموتی‌های آماده میوه‌های خشک‌شده صنعتی

چه طور "قند پنهان" در یک محصول غذایی را تشخیص بدهیم و چگونه محصولات "بدون قند افزوده "را شناسایی کنیم؟

■ برچسب تغذیه (Nutrition Label) یا جدول ارزش غذایی روی محصول را دقیق بخوانید و دنبال نام‌های مختلف شکر بگردید (!):

ساکاروز (Sucrose)

گلوکز (Glucose)

فروکتوز (Fructose)

شربت ذرت با فروکتوز بالا یا HFCS ( High-Fructose Corn Syrup)

دکستروز (Dextrose)

مالتوز (Maltose)

شربت غلیظ نیشکر (Evaporated cane juice)

شیره نیشکر (Molasses)

شهد گیاه آگاو (Agave nectar)

شربت برنج قهوه ای (Brown rice syrup)

بر روی بعضی محصولات، عبارت "sugar-free" و یا "no added sugar" نوشته شده. عبارت sugar-free (اگر راست باشد!) یعنی محصول تقریباً قندی ندارد، ولی ممکن است با شیرین‌کننده‌های بدون قند شیرین شده باشد! و عبارت no added sugar (اگر راست باشد!) به این معنا هست که به آن محصول شکر یا ساکاروز اضافه نشده ولی ممکنه قند طبیعی خودش رو داشته باشه یعنی اینطور نیست که بدون قند باشد . دقت کنید که این عبارات الزاما به معنی "بدون قند بودن محصول" و مناسب بودن مصرف آن برای شما نیست. 

در خیلی از محصولات صنایع غذایی که فکرش را هم نمی کنید، شکر افزوده زیادی هست . بعضی برندهای رایج کچاپ (Ketchup)، در هر ۱ قاشق غذاخوری اش، تقریبا ۴ گرم شکر (یعنی تقریبا ۱ حبه قند!) هست. در یک بطری ۳۰۰ گرمی کچاپ معمولاً ۲۰ تا ۳۰ حبه قند پنهان وجود داره!

چرا به کچاپ شکر می‌زنند؟

۱. متعادل کردن طعم ترش گوجه: گوجه‌فرنگی به‌ویژه وقتی پخته می‌شود، اسیدی و ترش می‌شود. تولیدکننده‌ها برای متعادل کردن ترشی و جذاب‌تر کردن طعم، شکر یا شربت ذرت اضافه می‌کنند.

۲. افزایش ماندگاری: شکر نوعی نگه‌دارنده محسوب می شود و باعث می‌شود کچاپ دیرتر فاسد بشود ، بدون نیاز به مواد نگهدارنده قوی‌تر!

۳. افزایش جذابیت طعم و ایجاد اعتیاد به طعم شیرین (Sugar Addiction). شیرینی باعث می‌شود مغز با ترشح دوپامین ،احساس رضایت موقتی کند. شرکت‌های غذایی عمداً از ترکیب طعم شیرینی + ترشی + شوری استفاده می‌کنند تا شما مشتری دائمی بشوید!

۴. پنهان‌کردن طعم مواد بی‌کیفیت! وقتی از گوجه‌های نارس یا رب گوجهٔ صنعتی استفاده می‌شود، شکر کمک می‌کند طعم مصنوعی و تند آنها پنهان بشود !

آگاهی و پرهیز از قند پنهان در محصولات غذایی یکی از ضرورت های پیشگیری و درمان اختلال متابولیکی است.

آیا شکر و نبات قهوه ای، جانشین های سالمی برای شکر و قند سفید اند؟

خیلی‌ها فکر می‌کنند چون شکر قهوه‌ای یا نبات قهوه‌ای ظاهر طبیعی‌تری دارند، و در فروشگاه‌های سلامت و با گرایش طب سنتی ایرانی عرضه می شوند، پس سالم‌تر یا برای بیماران چاق و مبتلا به دیابت قابل توصیه و مجازند. اما واقعیت،آنقدر هم ساده و شیرین نیست!

تفاوت واقعی شکر قهوه‌ای و سفید

شکر قهوه‌ای، ظاهر قهوه‌ای روشن تا تیره و شکر سفید ظاهر سفید بلورین دارد. منبع هر دو نیشکر یا چغندر است. تفاوت اصلی در این است که شکر قهوه ای کمی ملاس (شیرهٔ چسبناک نیشکر) دارد و در شکر سفید شده، ملاس، کامل حذف شده است. در شکر قهوه‌ای مقدار بسیار جزئی مواد معدنی هست (مثل کلسیم، پتاسیم، منیزیم) اما در شکر سفید تقریباً هیچ. شاخص گلیسمی هر دو حدود ۶۵–۷۰ است و فرقی ندارد و تأثیر هر دو روی قند خون تقریباً یکسان است. چه شکر قهوه‌ای، چه نبات قهوه‌ای، چه شکر و نبات سفید ، همه‌ در اصل قندهای ساده هستند و به سرعت باعث افزایش قند خون می‌شوند و برای انسان امروز به ویژه افراد چاق و دیابتی سم محسوب می شوند. حتی اگر انواع قهوه‌ای‌ مقدار کمی ملاس یا مواد معدنی داشته باشند، از نظر گوارش و تأثیر بر انسولین، مزیت مهمی برای دیابتی‌ها ندارند. فریب برخی تبلیغات نخورید. 

نکته

شکر قهوه ای با شکر سرخ که از محصولات نیشکر است و به صورت سنتی و طبیعی تهیه می شود متفاوت است. البته این به معنای آزادی مصرف آن برای افراد دیابتی نیست.

عسل، شیره انگور، شیره خرما، مویز، توت خشک و ...

در یک برنامه غذایی سالم خوری، برای کسی که بیمار نیست، خوردنی هایی مانند عسل، شیره انگور، شیره خرما، مویز، توت خشک و دیگر شیرینی‌های طبیعی، شیرینی های سالم محسوب می شوند که البته باید در حد متعادل مصرف شوند. اما در رژیم‌های کم‌کربوهیدرات (Low-Carb)، با هدف درمان چاقی و دیابت و عوارض آن ، معمولاً این شیرینی های طبیعی هم لازم است بسته به شرایط و تشخیص درمانگر، محدود یا حتی برای مدتی کاملا حذف بشوند. چر ؟ چون با وجودی که ترکیبشان طبیعی است اما قندشان زیاد است و با جذب سریع.  اینها هرچند نسبت به قند و شکر سفید سالم هستند، اما همچنان باعث خیز تند قند خون و انسولین می‌شوند، که این یعنی بدتر شدن مقاومت به انسولین و با هدف رژیم کم‌کربوهیدرات مغایرت دارد.

پس اگر رژیم شما به تشخیص پزشکتان، کم کربوهیدرات معتدل (Moderate Low Carb) باشد (نه خیلی سخت‌گیرانه مثل کتوژنیک)، ممکن است تنها مقدار کمی از این شیرینی‌ها در وعده‌های خاص قابل قبول باشد. اما نکته مهم عملی این هست که ترکیب شیرینی‌های طبیعی مثل عسل، شیره، مویز یا خرما با موادی مثل ارده، کنجد، پودر نارگیل، کره بادام‌زمینی یا روغن نارگیل باعث کاهش شاخص گلیسمی می شود. چون چربی‌ها و فیبر موجود در این ترکیبات سرعت جذب قند را کاهش می‌دهند. و خیز قند خون و انسولین آرام‌تر و متعادل‌تر می‌شود. پس باید اینها را با یک مکمل چرب مصرف کرد نه به تنهایی و همچنان مقدارمصرف باید کم باشد چون قندشان طبیعی است اما زیاد با جذب سریع.

خوراکی‌هایی هستند که درنگاه عموم مردم یا حتی برخی منابع تغذیه‌ای سنتی یا مدرن ، "سالم" تلقی می شوند، اما از دیدگاه درمان اختلال متابولیک (به‌ویژه اجرای رژیم‌های درمانی کم‌کربوهیدرات و درمان مقاومت به انسولین و دیابت) دارای اشکالات جدی هستند.

فهرستی از مهمترین این خوراکی‌ها را بشناسید:

● خرما؛ برچسب رایج: «قند طبیعی»، «مقوی حافظه» ! ، مشکل واقعی: قند بسیار بالا (گلوکز + فروکتوز)، بار انسولینی زیاد، افزایش تری‌گلیسیرید نتیجه: ناسازگار با دیابت، و تشدید کننده مقاومت انسولین

● آب هویج؛ برچسب رایج: «آنتی‌اکسیدان»، «سم‌زدا» مشکل واقعی: قند مایع، فیبر حذف‌شده، خروج فوری از کتوزیس نتیجه: افزایش ناگهانی قند و نیاز به انسولین

● موز رسیده؛ برچسب رایج: «ضدافسردگی»، «غذای مغز»! مشکل واقعی: بار گلیسمی بالا، فروکتوز بالا، تحریک انسولین شدید نتیجه: ممنوع در فاز کتوژنیک، احتیاط در دیابت

● کشمش و میوه خشک؛ برچسب رایج: «طبیعی»، «جایگزین شیرینی»! مشکل واقعی: قند بسیار متراکم، فاقد آب و فیبر طبیعی، اثر مشابه قند نتیجه: افزایش قند خون و انسولین، تحریک گرسنگی

● ذرت، ذرت بوداده (پاپ‌کورن)؛ برچسب رایج: «فیبر بالا»، «کم کالری !» مشکل واقعی: نشاسته خالص، بدون پروتئین یا چربی همراه نتیجه: افزایش شدید قند و بار انسولینی بالا

● آب‌میوه طبیعی (مثل آب پرتقال، سیب....)؛ برچسب رایج: « دارای ویتامین !»، «سم‌زدا !» مشکل واقعی: قند مایع خالص، فاقد فیبر، بار بالای قند/انسولین نتیجه: ناسازگار با دیابت، تشدید مقاومت انسولین

● حبوبات؛ برچسب رایج: «پروتئین گیاهی»، «مفید برای قلب»! مشکل واقعی: کربوهیدرات بالا، بار انسولینی متوسط ! نتیجه: در بعضی رژیم های درمانی مثل کتوژنیک ناچاریم آن را محدود کنیم، البته در رژیم کم کربوهیدرات تعدیل‌شده با دوز مشخص مصرف می شود.

● سیب‌زمینی؛ برچسب رایج: «طبیعی»، «بدون چربی» مشکل واقعی: نشاسته خالص، بار قندی و انسولینی بسیار بالا ! نتیجه: تحریک قند و انسولین شدید

● لبنیات کم‌چرب (مثل ماست کم‌چرب معمولی)؛ برچسب رایج: «کم‌کالری!»، « مفید برای سلامت قلب!» مشکل واقعی: قندلاکتوز + حذف چربی نتیجه: تحریک انسولینِ شدیدتر از لبنیات پرچرب!

این خوراکی‌ها که «سالم» تلقی می‌شوند، اگر بدون توجه به شاخص‌های قندی، بار انسولینی و اثرات متابولیکی مصرف بشوند، در افراد دیابتی یا دارای اختلال متابولیک می‌توانند آثار مخربی داشته باشند حتی اگر طبیعی، گیاهی یا سنتی باشند. برای درمان چاقی و دیابت، سالم خوری، کافی نیست.