اُنگ بِنگ گیک
چکیده:
آنتى بیوتیک ها، داروهایى هستند که در جهان امروز مصرف بسیار زیادى دارند و از این رو توجه بسیارى از صاحبان صنایع دارویى را به خود جلب کرده و سالانه میلیون ها دلار صرف تحقیق و تولید انبوهى از آنتى بیوتیک ها مى شود و به تبع آن، فرآیندى را طراحى مى کنند تا بتوانند هر چه سریع تر این فرآورده ها را به بازارهاى جهان عرضه کرده و صاحب سود کلانى شوند. این که مصرف کنندگان یا پزشکان و متخصصان تا چه حد اسیر ترفندهاى این شرکت هاى دارویى مى شوند، همچنین عوارض و اثرات مخرب زیاده روى در مصرف این داروها، در این نوشتار مورد بررسى قرار گرفته است.
یک مدیر مالزیایى سى ساله، پس از صرف غذا، دچار دل درد شدید عصبى و اسهال مى گردد. او به پزشک مراجعه کرده و مسأله را با وى در میان مى گذارد و در حالى که 4 پاکت کوچک سفید رنگ در دست دارد، مطب را ترک مى کند. در این پاکت ها دو نوع آنتى بیوتیک، دو نوع مسکن قوى، قرص هاى ریز سفید رنگى براى اسهال و قرص صورتى رنگى که سه بار در روز باید مى جوید، وجود داشت. او بسیار عصبانى و آشفته مى شود: «من فکر مى کردم فقط نیاز به دارویى دارم که تا رسیدن به منزل اسهال مرا رفع کند.»
این گونه موارد، به دلیل عوارض ناشى از استفاده نامناسب و افراطى آنتى بیوتیک ها، ممکن است در هر کلینیکى رخ دهد. به عنوان مثال، نتایج یک تحقیق مشترک میان دانشگاه ملى مالزى و وزارت بهداشت که در بیمارستان هاى 6 کشور انجام شده، حاکى از آن است که مالزیایى ها بیش از حد نیاز به آنتى بیوتیک ها روى مى آورند.
اما چرا؟ تحقیقات نشان داده است که پزشکان با تجویز بیش از حد این نوع از داروها، عامل استفاده نامناسب آن ها هستند. تحقیق مشابه دیگرى، در بخش اورژانس یک بیمارستان خصوصى در مانیلا نشان داده است که افزون بر 90% بیمارانى که آنتى بیوتیک دریافت کرده اند، فى الواقع نیاز جدّى به استفاده آن نداشته اند.
چرا استفاده نابجا و بى مورد این گونه داروها افزایش یافته است؟ این داروها به ویژه در کشورهاى توسعه یافته، در خارج از مطب پزشک، بسیار سهل الوصول هستند. سهل انگارى در وضع و اجراى قوانین، باعث شده است، مردم بتوانند آنتى بیوتیک ها را از بازار سیاه و داروخانه هاى بى شمارى تهیه کنند و بنا به میل و تشخیص خود، بیشتر یا کمتر از دُز معمول، از آن استفاده نمایند. براى مثال، در نیجریه تمامى افراد شرکت کننده در سرشمارى عمومى به همراه 73% از دانشجویان مصاحبه شونده دانشگاه ها، اذعان داشته اند، حداقل یک مرتبه به دلیل علایم برخى امراض و قبل از مراجعه به پزشک، اقدام به استفاده از آنتى بیوتیک نموده اند.
مصرف یکسره و مداوم دارو در بیمارى هایى که عامل آن باکترى است، باعث تضییع اثربخشى آن مى شود. از آنجا که شیوع بدخیم بیمارى ها و عفونت ها پدیده اى جهانى شده است، سازمان بهداشت جهانى، فرا خوان فورى و گسترده اى جهت مبارزه با گسترش بیمارى هایى داده است که علت آن، مقاوم و پایدار شدن دارو در بدن است. اخیرا در آمریکا با همکارى سایر سازمان ها، شبکه سازمان بهداشت جهانى (HONET)ایجاد شده است. این شبکه، مستقیما ناظر مقاومت باکتریایى در سطوح محلى، ملى و جهان بوده و مجهز به 150 آزمایشگاه در 30 کشور جهان است. همچنین، مجمع جهانى پزشکى، ضرورت صدور قطعنامه اى در خصوص بحران هاى نهفته در بهداشت عمومى را در چهل و هشتمین اجلاس مجمع عمومى خود در اکتبر امسال در آفریقاى جنوبى مطرح نموده است.
حال چه کسى این تقصیر را به گردن مى گیرد؟ پزشک، به دلیل تجویزى که براى آنفولانزاى معمولى یا نوعى پیش گیرى اقدام نموده است یا بیمارى که انتظار تجویز آنتى بیوتیک را براى هر بیمارى دارد؟ یا بدتر از این کسى که خود درمانى مى کند؟ یا صنعت داروسازى، به خاطر ترویج این گونه داروها، بعد از جنگ جهانى دوم؟